Rôl merched yn y teulu

Ond, mae arferion yn newid, gyda mwy o ddynion a merched yn addoli efo’i gilydd, yn enwedig yn Ewrop a Gogledd America. Efallai bod hynny’n awgrymu bod y ffordd y mae merched yn cael eu gweld yn fwy i wneud efo normau cymdeithas (yr hyn sy’n cael ei ystyried yn ‘normal’ gan y rhan fwyaf o bobl mewn cymuned neu wlad) yn hytrach na chrefydd.

Mae’n bwysig nodi hefyd bod gwahanol rolau yn gallu cael yr un gwerth, sef yr esboniad y mae llawer o gredinwyr yn ei roi ar gyfer rhaniadau rôl. Er enghraifft, mae magu plant a’u dysgu nhw i ddilyn dysgeidiaeth grefyddol (rôl sy’n aml yn cael ei rhoi i ferched) yr un mor bwysig i deulu ag ydi ennill bywoliaeth a chynrychioli’r teulu mewn man addoli (rôl sy’n aml yn cael ei rhoi i ddynion).

Ond, mae rhai pobl yn credu bod rôl dynion yn well ac maen nhw’n gallu ddefnyddio hyn i gyfiawnhau trin merched yn wael. Dynion sy’n gwneud hyn gan mwyaf, ond mae merched eraill yn gallu gwneud hefyd – er enghraifft, trwy gam-drin merched-yng-nghyfraith ac annog anffurfio organau cenhedlu merched (FGM).

‘Patriarchaeth’ ydi’r term sy’n golygu bod gan ddynion fwy o bŵer neu awdurdod. Ychydig iawn o gymdeithasau yn y byd neu’n hanesyddol sydd heb fod yn batriarchaidd.

Dyma rai enghreifftiau o arferion patriarchaidd yn y DU:

Mae ‘priodas dan orfod’ neu ‘briodas wedi’i threfnu’ wedi bod yn digwydd mewn llawer o grefyddau a thraddodiadau ers canrifoedd – dyma’r rhesymau:

• Rheoli cyfoeth, tir neu bŵer.
• Sicrhau bod y llinell deuluol yn parhau.
• Sicrhau cronfa enynnau fawr (yn enwedig yn y traddodiad Hindŵ).

Mewn priodas, mae’r rhan fwyaf o grefyddau yn gweld bod cael plant yn rhywbeth dymunol. Er enghraifft, mae dysgeidiaeth Gatholig yn gwahardd rhyw oni bai bod potensial i greu plant, gan mai pwrpas rhyw yw creu. Yn hanesyddol, mae hyn wedi achosi i lawer o ferched deimlo mai eu hunig rôl yw bod yn fam, ac efallai eu bod nhw’n teimlo’n euog neu’n annigonol os nad ydyn nhw’n gallu cenhedlu.

Hefyd, mae pwyslais patriarchaidd wedi bod, yn draddodiadol, ar y ffaith bod rhaid i ferch fod yn wyryf cyn priodi. Roedd yn arfer gyffredin mewn rhai diwylliannau i ddangos y dillad gwely o noson y briodas i’r teulu, neu hyd yn oed i bawb yno i ‘brofi’ bod y briodferch yn wyryf. Mae’n deg dweud bod y pwyslais yma ar wyryfdod y ferch yn aml yn fwy i wneud efo pryder bod unrhyw blant yn bendant yn perthyn i’r gŵr, yn hytrach na pharch at reolau crefyddol am wyryfdod, a fyddai’r un mor berthnasol i ddynion â merched.

Mae dysgeidiaeth Hindŵ yn dweud bod pedwar cam mewn bywyd. Mae’r tri cham cyntaf yn berthnasol i ddynion a merched, ond yn gymdeithasol, mae mwy o bwysau yn aml ar ferched i fod yn gwneud y cam ‘deiliad y cartref’.

Ac mae pedwar nod mewn bywyd hefyd:

Cofiwch, mae ‘kama’ yn wahanol i’r syniad o ‘karma’ (bod canlyniadau i weithredoedd) – mae llawer o bobl wedi clywed am ‘karma’ ac mae’n cael ei ddefnyddio i ddangos bod person yn talu am wneud pethau ‘drwg’ neu’n cael gwobr am wneud pethau ‘da’.

Mae kama yn cynnwys mwynhau chwaraeon, cerddoriaeth, bwyd a rhyw. Ond, er nad prif bwrpas rhyw yw creu, mae dyletswydd grefyddol i geisio cael plant (edrychwch ar yr ail gam mewn bywyd uchod), ac mae cymdeithas yn rhoi pwysau mawr ar ferched Hindŵ nid yn unig i gael plant, ond bod y plant hynny’n fechgyn hefyd.

Mae Shivashakti yn ddelwedd Hindŵ sy’n dangos un egni dwyfol, efo agweddau gwrywaidd a benywaidd. Un dehongliad amlwg yw bod Hindŵiaid yn gweld bod dynion a merched cyn bwysiced â’i gilydd. Yn yr un ffordd, mae llawer o dduwiau sy’n ferched, ac mae llawer o Hindŵiaid yn addoli syniadau benywaidd o’r dwyfol, fel Saraswati, Lakshmi a Kali (isod).

Ond, nid yw merched a genethod yn aml yn cael yr un statws â dynion a bechgyn mewn rhai teuluoedd Hindŵ. Mae’r un fath yn wir mewn llawer o deuluoedd Sikhaidd a Bwdhaidd hefyd, er bod dysgeidiaeth glir sy’n hybu cydraddoldeb yn y ddwy ffydd yma. Mae’r dylanwad sydd gan gymdeithas a diwylliant ar sut mae pobl yn meddwl ac yn ymddwyn yn un esboniad posibl am y gwahaniaeth yma rhwng dysgeidiaethau crefyddol a sut mae dilynwyr yn byw eu bywyd.

Hefyd, mae’r rheolau sy’n berthnasol i ddynion a merched yn aml yn cael eu dehongli yn fwy ‘caeth’ i ferched nag i ddynion. Er enghraifft, mae dysgeidiaeth Islam i ddilynwyr ‘wisgo’n weddus’ – weithiau yn cael ei dehongli fel bod rhaid i ferched orchuddio’u hunain o’u corun i’w sawdl. Wedi dweud hynny, mae rhai merched yn credu bod ‘gorchuddio’u hunain’ yn rhoi’r rhyddid iddynt rhag gael eu beirniadu am y ffordd maen nhw’n edrych.

Mae merched yn cael eu beirniadu fwyfwy ar draws y byd ar hyn o bryd, gan gynnwys yng Ngogledd America ac Ewrop, ble mae rhai pobl yn defnyddio dysgeidiaeth Gristnogol a’r Beibl i gyfiawnhau eu barn bod dynion yn bwysicach na merched.

Er enghraifft, mae Sant Paul yn 1 Corinthiaid 14:34-35 yn ysgrifennu: ‘Dylai gwragedd gadw’n ddistaw yn yr eglwys. Does ganddyn nhw ddim hawl i siarad, rhaid iddynt dderbyn y drefn’. Mae hyn wedi cael ei ddefnyddio am ganrifoedd i wahardd merched rhag fod yn offeiriaid mewn llawer o eglwysi Cristnogol, ond dyma’r rheswm sydd bellach yn cael ei roi i anwybyddu merched sy’n siarad am gydraddoldeb. Mae enghreifftiau eraill i’w cael yn stori’r creu yn Llyfr Genesis.

I grynhoi felly, mae rôl merched yn y teulu yn gallu amrywio oherwydd amryw o ffactorau, sy’n cynnwys crefydd. Ond, mae’n aml i wneud efo gwleidyddiaeth, y lle, y cyfnod (hanesyddol) a’r gymdeithas ble mae’r merched a’r teulu yn byw.